Leiderschap verandert wanneer je anders leert kijken

Na jaren leidinggeven weet je waarschijnlijk behoorlijk veel over leiderschap.

Je hebt gesprekken gevoerd die goed gingen en gesprekken waarvan je achteraf dacht dat je iets anders had willen doen. Je hebt mensen zien groeien, weerstand meegemaakt, veranderingen begeleid, doelen gesteld en geprobeerd teams mee te krijgen in een richting die voor jou misschien volkomen logisch leek.

En toch zijn er van die situaties waarin al die ervaring ineens onvoldoende houvast geeft.

Een medewerker die iets totaal anders hoort dan jij bedoelt. Een team dat instemt met een verandering en enkele weken later nauwelijks beweegt. Een MT dat uitvoerig spreekt over strategie, terwijl iedereen vanuit een ander beeld van de werkelijkheid redeneert. Een organisatie die blijft investeren in structuur, processen en competenties, terwijl de werkelijke spanning ergens onder de oppervlakte zit.

Daar wordt leiderschap interessant. Want juist op zulke momenten gaat het zelden alleen om de vraag: Wat moet ik doen?

Er liggen drie vragen vóór.

• Wat speelt hier werkelijk?
• Waar willen we eigenlijk naartoe?
• En wat hebben mensen en de organisatie nodig om daar te komen?

Pas daarna wordt de vierde vraag waardevol:

Wat gaan we doen?

Dat is de logica achter het Leiderschap-Kompas.

Vier vragen die verrassend veel veranderen

De afgelopen jaren heb ik steeds meer leiderschapsmodellen, psychologische inzichten, praktijkervaringen en organisatiekundige principes met elkaar verbonden. Niet omdat leiders behoefte hebben aan nóg een verzameling modellen, maar juist omdat er behoefte is aan samenhang.

Daaruit ontstonden vier routes die steeds opnieuw bruikbaar blijken, of je nu naar jezelf, een medewerker, een team, een veranderproces of een complete organisatie kijkt.

Zien wat er is

Hier begint leiderschap met waarnemen. Wat gebeurt er werkelijk? Wat zijn feiten en wat zijn interpretaties? Welke overtuigingen kleuren mijn beeld? Wat zie ik snel, en wat valt juist buiten mijn natuurlijke aandacht?

Dat klinkt eenvoudig, totdat je ontdekt hoeveel van onze werkelijkheid ontstaat door verwachtingen, eerdere ervaringen, voorkeursgedrag en automatische patronen.

Het Ontwikkelkompas en Profielkompas houden je daarom eerst een spiegel voor. Je onderzoekt hoe je kijkt voordat je besluit wat je ziet.

Want wanneer je beeld niet klopt, kan zelfs een uitstekend besluit de verkeerde richting op gaan.

Zien wat kan

Leiderschap vraagt vervolgens verbeeldingskracht. Waar willen we naartoe? Wat willen we creëren? Welke toekomst maakt mensen nieuwsgierig en welke betekenis verbindt onze inspanningen?

Hier komen perspectief, ambitie, kernwaarden, drijfveren en zingeving bij elkaar.

Een doel kan helder zijn en toch nauwelijks bewegen. Een perspectief dat mensen werkelijk raakt, heeft een andere werking. Het geeft richting voordat er een gedetailleerd plan ligt.

Dat vraagt van leiders dat zij verder kunnen kijken dan de werkelijkheid van vandaag.

Verbinden wat leeft

Misschien ligt hier wel één van de grootste leiderschapsopgaven van deze tijd. Organisaties bespreken volop doelen, KPI’s, rollen, prestaties en planning. Tegelijk wordt een belangrijk deel van wat samenwerking bepaalt nergens vastgelegd.

Vertrouwen. Twijfel. Loyaliteit. Teleurstelling. Verwachtingen. Veiligheid. Erkenning. Belangen.

Ze staan zelden in het organogram en bepalen dagelijks hoe mensen samenwerken.

Daarom krijgt het Verbindingskompas binnen de opleiding een belangrijke plaats. Het brengt het gesprek terug naar wat er daadwerkelijk tussen mensen gebeurt.

Kunnen we elkaar werkelijk verstaan? Weten we wat de ander nodig heeft? Durven we verwachtingen uit te spreken? Is er voldoende vertrouwen om verschil te laten bestaan? En kunnen we het gesprek voeren wanneer belangen botsen?

Verbinding betekent daarbij veel meer dan aardig voor elkaar zijn. Soms vraagt verbinding juist om helderheid, begrenzing of een gesprek dat al te lang is uitgesteld.

Realiseren wat nodig is

Uiteindelijk vraagt leiderschap om beweging. Besluiten nemen. Prioriteiten stellen. Verantwoordelijkheden helder maken. Competenties ontwikkelen. Afspraken nakomen en resultaten zichtbaar maken.

Maar hier zit een belangrijk verschil.

Wanneer de eerste drie routes zorgvuldig zijn doorlopen, krijgt daadkracht een andere kwaliteit. Je handelt vanuit een scherper beeld, een gedragen richting en een beter begrip van wat nodig is.

Dan wordt actie minder een reflex en meer een bewuste keuze.

De kracht zit in het schakelen

Vrijwel iedere leider heeft voorkeuren. De één analyseert graag en verzamelt eerst informatie. De ander ziet onmiddellijk mogelijkheden. Sommige leiders zoeken vanzelf de verbinding, terwijl anderen het liefst snel duidelijkheid creëren en besluiten nemen.

Elke voorkeur heeft waarde. De vraag is alleen of jouw voorkeursroute ook de route is die de situatie op dat moment nodig heeft. Dat is een belangrijk uitgangspunt van de opleiding Leiderschap-Kompas.

Je leert daarom geen ideale leiderschapsstijl. Je leert schakelen.

Soms vraagt leiderschap dat je langer kijkt voordat je handelt. Soms dat je perspectief biedt wanneer anderen vooral problemen zien. Soms dat je ruimte maakt voor wat tussen mensen speelt. En soms dat je het gesprek beëindigt en een besluit neemt.

Volwassen leiderschap ontstaat wanneer je steeds vrijer wordt om die beweging bewust te maken.

Van jezelf naar het systeem waarin je leidinggeeft

Persoonlijk leiderschap staat nooit los van de omgeving. Daarom stopt deze opleiding niet bij zelfinzicht of communicatie.

Met het Organisatie-Ontwikkelkompas brengen we dezelfde logica naar het niveau van de organisatie. De vier routes worden daar vertaald naar vijftien praktische stappen.

• Waar staan we werkelijk als organisatie?
• Welke koers willen we realiseren?
• Wat vraagt dat van cultuur, structuur, verantwoordelijkheden, competenties en samenwerking?
• En hoe vertalen we dat uiteindelijk naar concrete keuzes, resultaten en borging?

Hier ontmoeten leiderschap en organisatieontwikkeling elkaar.

Een strategie zonder mensen blijft papier. Verbinding zonder richting wordt vrijblijvend. Daadkracht zonder beeldvorming creëert beweging waarvan later moet worden vastgesteld of het ook vooruitgang was.

Juist de samenhang maakt het verschil.

Veertien boeken, één rode draad

Inmiddels bestaat rond het Leiderschap-Kompas een reeks van veertien studieboeken. Ze verdiepen verschillende aspecten van dezelfde ontwikkelreis.

Het Ontwikkelkompas onderzoekt overtuigingen, patronen en veranderbehoefte. Het Profielkompas laat zien hoe persoonlijke voorkeuren waarneming en gedrag kleuren. Het Energiekompas richt zich op waarden, drijfveren en balans. Het Tijdmanagementkompas brengt aandacht en prioriteiten terug naar wat werkelijk belangrijk is. Het Competentiekompas vertaalt ontwikkeling naar zichtbaar gedrag.

Het 4-Stappen Kompas brengt logica in beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming. Het Verbindingskompas onderzoekt samenwerking en vertrouwen. Het Organisatie-Ontwikkelkompas verbindt de mens met strategie, processen, cultuur en structuur.

Andere boeken brengen inspiratie, onderstroom, betekenis en de samenhang tussen alle kompassen verder in beeld.

Het zijn verschillende perspectieven, terwijl de beweging herkenbaar blijft:

1. Zien wat er is.
2. Verbeelden wat kan.
3. Verbinden wat leeft.
4. Realiseren wat nodig is.

En daarna begint de cyclus opnieuw. Want iedere keuze creëert een nieuwe werkelijkheid die opnieuw vraagt om aandacht.

Dit is een opleiding waarin jouw praktijk centraal staat

De opleiding Leiderschap-Kompas bestaat uit acht dagdelen en twee individuele gesprekken.

De groepen bestaan uit maximaal vier deelnemers. Juist die kleinschaligheid is essentieel. Leiderschapsontwikkeling vraagt ruimte om verder te gaan dan algemene voorbeelden. Jouw eigen praktijk, dilemma’s, team, patronen en keuzes worden onderdeel van het leerproces.

Je krijgt theorie, modellen en werkboeken. Maar daar zit uiteindelijk niet de belangrijkste opbrengst.

De echte waarde ontstaat wanneer je tijdens een sessie plotseling naar een situatie kijkt die je al maanden bezighoudt en denkt:

• Nu zie ik wat ik eerder over het hoofd zag.
• Of wanneer je begrijpt waarom een gesprek telkens dezelfde kant op gaat.
• Waarom een medewerker weerstand laat zien.
• Waarom je zelf steeds dezelfde leiderschapsreflex inzet.
• Waarom een goed strategisch plan onvoldoende landt.
• Waarom jouw kracht in bepaalde situaties ongemerkt je valkuil is geworden.

Daar begint leren opnieuw interessant te worden.

Voor leiders die al veel weten en nieuwsgierig genoeg zijn om opnieuw te kijken

Misschien is dit programma daarom juist interessant voor ervaren managers, leiders, ondernemers en HR-professionals. Niet omdat er na jaren ervaring ineens één theorie bestaat die alle antwoorden geeft. Wel omdat ervaring iets bijzonders doet: hoe meer we hebben meegemaakt, hoe sneller we patronen herkennen. Dat is een enorme kracht. Tegelijk bestaat het risico dat herkenning ongemerkt verandert in vanzelfsprekendheid.

Ik weet hoe dit werkt.

Juist daar kan ontwikkeling opnieuw beginnen. Niet door alles wat je weet terzijde te schuiven, maar door het vanuit een ander perspectief te bekijken.

• Wat gebeurt er als je bij een vertrouwd vraagstuk één route toevoegt die je normaal minder gebruikt?
• Wat gebeurt er wanneer je vóór een besluit werkelijk onderzoekt wat er leeft?
• Wat verandert er wanneer je een probleem eerst bekijkt als waarnemingsvraagstuk, daarna als perspectiefvraagstuk, vervolgens als verbindingsvraagstuk en pas daarna als beslisvraagstuk?

Soms verandert de oplossing. Veel vaker verandert eerst de vraag. En precies dát is de bedoeling.

Misschien begint jouw volgende ontwikkeling met één andere vraag

Leiderschap vraagt geen eindbestemming. Het vraagt het vermogen om onderweg te blijven waarnemen, leren, verbinden en kiezen.

Daarom zie ik het Leiderschap-Kompas ook minder als een methode die je moet onthouden en meer als een manier van kijken die je steeds opnieuw kunt gebruiken.

• Bij een moeilijk gesprek.
• Bij weerstand.
• Bij strategieontwikkeling.
• Bij een medewerker die vastloopt.
• Bij een team waarin iets onder de oppervlakte speelt.
• Bij je eigen energie en prioriteiten.

Of eenvoudigweg bij die momenten waarop je voelt:

Hier vraagt de situatie iets anders van mij dan wat ik automatisch geneigd ben te doen.

Daar eindigt de automatische piloot. En daar begint leiderschap.

Opleiding Leiderschap-Kompas

De opleiding start op 16 oktober en bestaat uit 8 dagdelen en 2 individuele gesprekken en vindt plaats in groepen van maximaal 4 deelnemers. De opleiding wordt verzorgd bij Inspiront in Haren en omvat onder andere een individuele intake, MBTI-analyse, tien werkboeken en lunch.

Investering: € 3.950 exclusief btw.

Ben je nieuwsgierig geworden? Je hoeft vooraf nog niet te weten welke route jouw grootste ontwikkelvraag bevat.

Dat is misschien juist een mooie plek om te beginnen.

Waar sta jij nu?